د پلوتونيم سرچينه کتل

[[File:Electron shell 094 plutonium.png|250px|thumb|left|د پلوتونيم الکټروني جوړښت]]
[[File:Pubutton.jpg|250px|thumb|left|پلوتونيم]]
'''پلوتونيم''' ([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: ''Plutonium'' کیمیاوی سمبل: ''P'') د اکتينيدونو څخه شپږم راديواکټيویټي زهرجن فلزي عنصر دي چی د اټمي وسلو او [[د راديوايزوټوپونو ترموبريښنایی جنريټر|ترموبريښنایی شرچينو]] د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. رنگ یی سپين دي. د دغی عنصر اټمي شمېر ۹۴ دی او د وروستي ډول الکټروني جوړښت ییRn 5f<sup>6</sup> 7s<sup>2</sup>  دی.
==تاريخ==
پلوتونيم د مصنوعی راديواکټيویټي عنصرونو څخه دي چی په ۱۹۴۰ کال کی په کالېفورنیا کی د برکلي په پوهنتون کی د پنځپوهانو ادوین مک‌میلان او فیلیپ آبلسون لخوا جوړ شو. نوموړي مصنوعی عنصر د یورانيم څخه چی ددوتریوم  لخوا بم شوي دی، منځ ته راځي. په ۱۹۴۵ کال کی په امریکا کی د پلوتونیم څخه اتمی بم چی پر [[جاپان]] اچوي شوي وو، جوړ شو.

:<math>\mathrm{^{238}_{\ 92}U\ +\ ^{2}_{1}D\ \longrightarrow \ ^{238}_{\ 93}Np\ +\ 2\ ^{1}_{0}n \quad;\quad ^{238}_{\ 93}Np\ \xrightarrow[2.117 \ d]{\beta^-} \ ^{238}_{\ 94}Pu}</math>

==پېژندنه==
پلوتونيم نقره یی فلز دی چی په هوا کی داكسيايډولو په سبب خپل رنگ تبدیلېږي. گڼوالي یی19,816 g/cm<sup>3</sup>  دی. نوموړي عنصر په طبیعت کی په ځانگړي ډول د پلوتونيم IV اکسايډ په ترکيب کی وجود لري. د پلوتونيم سوچه فلز په صنعت کی د فلوريډ پلوتونیم څخه د لیتيم یا باريم د کیمیاوی ليږدونو (Reduction) په مرسته منځ ته راځي.

:PuF<sub>6</sub> + 6 Li → Pu + 6 LiF
:PuF<sub>6</sub> + 3 Ba → Pu + 3 BaF<sub>2</sub>    

==دا هم وگورۍ==
*[[د راديوايزوټوپونو ترموبريښنایی جنريټر]]

==سرچينې==
[[وېشنيزه:فلزونه]]
[[وېشنيزه:پلوتونيم]]